Program SBEA 2933 Lukisan Terukur dan SBEA 2823 Kajian Warisan merupakan sebahagian daripada proses pembelajaran dan dokumentasi akademik pelajar Tahun 2, Sarjana Muda Sains Seni Bina, Universiti Teknologi Malaysia (UTM) bagi sesi 2024/2025-3. Program ini memberi peluang kepada pelajar untuk meneroka secara langsung nilai seni bina, sejarah dan warisan melalui pendekatan kajian lapangan serta dokumentasi bangunan bersejarah.
Kesinambungan Usaha Penyelidikan KALAM UTM
Dokumentasi Kotajail ini merupakan sebahagian daripada kesinambungan usaha KALAM UTM – Pusat Kajian Alam Bina Dunia Melayu dalam memperkukuh penyelidikan, pendokumentasian dan jaringan kolaborasi berkaitan warisan alam bina, khususnya di Johor.
Sebagai Pengarah KALAM UTM dan Ketua Geran, Ar. IDr. Ts. Dr. Noraslinda Abdul Rahman telah memainkan peranan dalam menggerakkan penyelidikan dan membina jaringan kerjasama berkaitan seni bina, warisan dan pelancongan berasaskan warisan. Usaha ini antaranya diterjemahkan melalui penerimaan geran penyelidikan “Kajian Seni Bina dan Tarikan Pelancongan Berasaskan Warisan Bandaraya Johor Bahru” pada tahun 2022 dengan nilai RM350,000, diikuti geran “Menjejak Seni Bina SIJORI” bernilai RM25,000.
Kedua-dua inisiatif tersebut menjadi sebahagian daripada landasan penyelidikan yang memperluaskan pemahaman terhadap seni bina warisan, jaringan warisan serantau serta potensi pemanfaatan warisan sebagai sumber pendidikan, penyelidikan dan pelancongan. Pengalaman serta jaringan yang dibangunkan melalui penyelidikan tersebut kemudiannya membuka ruang kepada penerokaan lokasi dan aset warisan lain yang mempunyai nilai sejarah dan seni bina.
Dalam konteks Kotajail, usaha awal telah digerakkan oleh KALAM UTM melalui perbincangan dan komunikasi bersama pihak Pengarah Kotajail bagi meneroka potensi kolaborasi penyelidikan, dokumentasi dan pemeliharaan warisan. Beberapa siri perbincangan telah dilaksanakan sebagai langkah awal untuk memahami potensi tapak serta mengenal pasti bentuk kerjasama yang boleh dikembangkan pada masa hadapan.
Usaha membina kolaborasi ini kemudiannya diterjemahkan kepada satu pendekatan yang menggabungkan penyelidikan, pendidikan dan dokumentasi, dengan melibatkan pelajar UTM dalam kajian awalan Kotajail. Pendekatan ini membolehkan hasil penyelidikan dan jaringan akademik tidak hanya berada pada peringkat institusi, tetapi turut dikongsikan melalui proses pembelajaran dan pengalaman lapangan generasi muda.
Penglibatan Pensyarah dan Pelajar
Kajian awalan ini melibatkan enam kumpulan pelajar yang diselia oleh tiga orang pensyarah, iaitu:
- Dr. Noraslinda Abdul Rahman
- PM. Dr. Fawazul Khair
- Pn. Raalah
Sebanyak enam bangunan dan komponen warisan telah dikenal pasti sebagai fokus dokumentasi awal:
- Inventori Kotajail
- Blok Pentadbiran
- Rumah A
- Rumah B
- Pusat Kesihatan
- Bilik Hadapan dan Bilik Belakang
Melalui kajian ini, pelajar didedahkan kepada proses mengenal pasti dan merekod karakter seni bina, susun atur ruang, elemen binaan, bahan, teknologi pembinaan serta perubahan yang berlaku pada bangunan. Kajian turut memberi ruang kepada pelajar untuk memahami hubungan antara bangunan dengan sejarah, budaya dan memori masyarakat.
Pendekatan pembelajaran berasaskan pengalaman (experiential learning) ini membolehkan pengetahuan yang diperoleh di studio dan bilik kuliah diaplikasikan secara langsung melalui kerja lapangan. Pelajar terlibat dalam proses pengukuran, pemerhatian, pengumpulan data, analisis serta penyediaan dokumentasi dalam bentuk lukisan terukur, laporan, poster dan model.
Dari Penyelidikan kepada Dokumentasi Warisan
Dokumentasi Kotajail memperlihatkan bagaimana satu usaha penyelidikan yang bermula melalui pembinaan jaringan dan kolaborasi KALAM UTM dapat dikembangkan kepada platform pendidikan yang melibatkan generasi muda. Ia menjadi contoh bagaimana penyelidikan universiti boleh diterjemahkan kepada pengalaman pembelajaran sebenar, di samping menghasilkan rekod awal yang berpotensi menyokong kajian dan dokumentasi yang lebih menyeluruh pada masa hadapan.
Bagi KALAM UTM, dokumentasi seperti ini bukan sekadar proses menghasilkan lukisan bangunan. Ia merupakan satu usaha untuk mengenali, merekod, memahami dan mengangkat nilai warisan alam bina supaya sejarah dan identiti sesuatu tempat dapat terus dipelajari dan dihargai.
Melalui usaha berterusan KALAM UTM, pensyarah dan pelajar, diharapkan dokumentasi Kotajail dapat menjadi asas kepada penyelidikan lanjutan serta membuka ruang kolaborasi yang lebih luas bersama pihak berkepentingan dalam usaha memelihara khazanah warisan Johor.
Daripada penyelidikan kepada pendidikan, daripada dokumentasi kepada pemeliharaan — setiap usaha hari ini menjadi rekod untuk generasi akan datang.
KALAM UTM — Memartabat Warisan, Melestari Peradaban.
